पश्चात्ताप

By SameerBapu on from https://sameerbapu.blogspot.com

नव्वदीत पोहोचलेली डोळ्याच्या पणत्या विझत चाललेली जख्ख म्हातारी गोदूबाई वेशीच्या डाव्या हाताला असलेल्या चावडीजवळच्या जालिंदर बाबरच्या घरात रातसारी मिणमिणत असते, रात्रीस ती बाजेवर पडली की चंद्राचा फिकट प्रकाश तिच्या कृश देहावर अलगद तरळत असतो. सुरकुत्यांनी रेघाळलेल्या तिच्या बोडख्या कपाळावर कधीकाळी गोंदवलेलं आताशा फिकट होऊ लागलेलं तुळशीचं पान सोनं चमकावं तसं मधूनच झळाळतं. गोदूबाई ही गावातली एकमेव स्त्री होती जी वेशीलगतच्या मारुतीरायाच्या मंदिरात चोवीस तासातल्या कोणत्याही प्रहरात दिसायची. तिचं हे वागणं धाडसाचं, रितीभाती पलिकडचं असलं तरी गावाच्या दृष्टीने त्यात विशेष काही नव्हतं. कारण गाव गोदूबाईला भाकड गाय समजे.  रस्त्यानं जाताना ती वाटेत दिसली तर गडीमाणसं तिला पाहताच तोंड वेंगाडून कूस बदलून जायचे, हे तिच्या लक्षात येईल असं वागायचे. पण तिला याला फारसा फरक पडत नसे. खरं तर तिचं वागणं म्हणजे 'जखमंला बिब्बा आणि पोराला आंबा' असं होतं. मखमली हाताची आणि साखरपाकाच्या वाणीची गोदूबाई गावातल्या बायकांची मात्र जीव की प्राण होती, त्याला कारणही विशेषच होतं.एकेकाळी महिपत पाटलाच्या संसारात रममाण झालेली गोदूबाई  विस्कटलेल्या हिरव्यापिवळ्या केकताडात उगवलेल्या जर्द तांबडया कर्दळीगत वाटायची. गोदूबाईची मोठी बहिण रखमा ही तिच्यापेक्षा देखणी, तरतरीत होती. ती महिपतीची पहिली बायको होती ! टचटचीत भरलेल्या हरभऱ्याच्या अंगचणीची रखमा दिसायला मोहक होती, पाहताच भुरळ पडावी असं रूपडं होतं तिचं. डोईवरचा पदर तिनं कधी खांद्यावर येऊ दिला नव्हता. पाटलाचा संसार मन लावून केला होता. त्या काळात लग्ने लवकर होत आणि पोराबाळांचं लेंढारही लवकर होई. रखमाच्या लग्नाला पाचेक वर्षे होऊन गेली तरी तिची कूस काही उजवली नव्हती, पण महिपतीला याचं शल्य नव्हतं कारण त्याचं तिच्यावर प्रेम होतं. शिवाय तो फाटक्या तोंडाचा, मनमौजी स्वभावाचा होता. मधूनच त्याचं टाळकं सरकलं की तो आवाक्याबाहेर जायचा मग समोरच्या व्यक्तीला त्याचा रुद्रअवतार असह्य व्हायचा. त्यामुळं त्याच्याशी थेट वाकडं कुणीच घेत नसे. पण लोकांच्या तोंडाला आणि माकडाच्या शेपटाला कोण आवरणार ? लग्न हाय लोकाचं अन नाचतंय येड्या डोक्याचं ही लोकांची तऱ्हा असते. आपल्या घरातली कौलं फुटून पार इस्कोट झाला तरी लोकांना दुसऱ्याच्या छपराच्या चौकशा फार पडलेल्या असतात. याला अपवाद कुणीच नसतं, त्यामुळे महिपती रखमाच्या लग्नाला जसजसा काळ उलटत चालला तसतशी गावात या विषयावर खमंग चर्चा होऊ लागली. लोक काहीबाही बरळू लागले, महिपतीमध्येच दोष असणार त्यामुळंच तो पुन्हा बोहल्यावर चढत नाही. सुरूवातीला दबक्या आवाजात सुरू झालेल्या चर्चांना गावगप्पांचं स्वरूप प्राप्त झालं. ह्या चर्चा कानी येऊ लागताच आधी दुर्लक्ष करणारा महिपती नंतर नंतर अस्वस्थ होऊ लागला.                                              आपल्या अंगणात तान्हुली पावलं खेळत नसली तरी महिपतीच्या संसारात रखमा पुरती रमली होती. ती अत्यंत गरीब कुटुंबातून आलेली असल्यानं महिपतीच्या घरातल्या समृद्धीची तिला भूल पडली होती. दरम्यानच्या काळात पाऊसपाण्याने सातत्याने ओढ दिल्याने तिच्या माहेरची परिस्थिती अजूनच हलाखीची झाली होती. तिच्या घरी दोन लहान भाऊ आणि दोन बहिणी होत्या, ज्यांचं अजून लग्न व्हायचं होतं. सासरी सुखानं नांदत असताना माहेरचा विचार मनात आला की ती कासावीस होऊन जाई. त्यामुळं सासरच्या सुखात ती जास्तीत जास्त मन रमवे. स्वतःला कामात गुंतवून ठेवी, सगळ्यांची देखभाल करे, शेतीत हातभार लावी, गुराढोरांची निगा राखे. तिच्या या स्वभावामुळे सगळं घरदार तिच्यावर जीव टाकत होतं. तिच्या संसारात कमतरता फक्त अपत्याची होती. मात्र आपल्या नवऱ्यावर आणि त्याच्या प्रेमावर तिचा विश्वास होता, आज ना उद्या आपल्या घरातही पाळणा हलेल मग आणखी सुखाचे दिवस येतील असं तिला वाटे. गावातल्या चर्चा पुढे जाऊन तिच्याही कानावर येऊ लागल्या तेंव्हा सुरुवातीला ती डगमगली पण महिपती शांत असल्याचं पाहून तिला हायसं वाटलं. या दरम्यान तिचे वडील आजारी पडून अंथरुणाला खिळून राहिले. त्यांना भेटण्यासाठी महिपतीचं तिच्या माहेरी सारखं येणंजाणं होऊ लागलं तशी ती आणखी हरखून गेली. आपला नवरा आपली किती काळजी करतोय याचं तिला लाख फुटवं फुटलं !  पोर होत नसलं की सर्रास दुसरी बाईल केली जायची नाहीतर दोन घरं चालवायची ही रीतच झाली होती. गावात अशी काही उदाहरणं ताजी होती, औदुअण्णा सुपात्यांनी केलेला कुटाणा अख्ख्या पंचक्रोशीत गाजला होता. गावासह भवतालचे असले किस्से ऐकताच महिपतीच्या मस्तकातल्या भट्टीत विचारांच्या लाह्या तडातड फुटत. रखमाला न दुखावता मधला काही मार्ग काढता येतो का या विचारचक्रात तो अडकून राहू लागला. त्यास भरीस भर म्हणून आजारी असलेल्या रखमाच्या वडीलांना वारंवार भेटण्याचं निमित्त होऊन त्याला एक भयंकर उपाय सुचला. त्याला जे सुचलं ते वाईटच होतं पण तेच त्याला योग्य वाटलं हे त्याच्या अल्पमतीचं दुर्दैव ! एका ओढाळ दुपारी महिपतीने शेतातल्या वस्तीत एक बाई आणून ठेवली. माळावरल्या वडावरच्या पाखरांनी एका झेपंत पांदीतल्या पिंपळावर जाऊन बसावं इतक्या वेगाने ती बातमी गावभर पसरली. रखमाच्या कानावर ही बातमी येताच तिच्या काळजाचं पाणीपाणी झालं. महिपतीच्या धाकानं त्याच्या नव्या बाईला बघायला  रानात कुणीच गेलं नव्हतं, पण रखमानं काळजाचा पर्वत केला आणि वा-या वावदानाचं दिवस असूनही ती बेगीनं रानाकडं निघाली. फुफुटा तुडवत सुसाट निघाली. वस्ती जवळ आली तशी थोडीशी घाबरली तरीही चालत राहिली. तिचे श्वास वेगाने होऊ लागले, घोडं फुरफुरावं तसं नाकातून आवाज घुमू लागला. पावलं टाकीत असतानाच तिच्या मेंदूतल्या पिसवा अलगद डोळ्यात उतरल्या, डोळे लालभडक झाले, नकळत त्यातून पाणी वाहू लागलं. कचाकच ढांगा टाकीत तिनं वस्ती गाठली. वस्तीवर येताच घराचं दार बंद दिसलं आणि दूरवर चिटपाखरुही दिसत नव्हतं. मनाशी कसला तरी विचार करत तिनं कवाड बडवायला सुरुवात केली. आतून येणारे धुमसण्याचे आवाज काहीसे थांबले आणि काही क्षणात आतनं कवाड उघडलं गेलं. दरवाजा उघडताच तिला जे दिसलं त्यानं तिची शुद्ध हरपली. आत तिची ल्हानी बहिण गोदावरी महिपतीच्या अंथरुणात पडली होती. अंगावरच्या कापडाची देखील तिला शुद्ध नव्हती. रखमाचं काळीज पार फाटून गेलं, आतडं पिळवटून निघालं.आपला बाप आजारी असताना नवरा सारखा आपल्या माहेरी का जात होता याचं खरं कारण तिला आता उलगडलं. आपल्या बहिणीनं आपल्याशी विश्वासघात केला अशी तिची भावना झाली. पण वस्तुस्थिती तेव्हढीच नव्हती. जेरीस आलेल्या तिच्या कुटुंबापुढं पर्यायही नव्हता. महिपतीनं रखमाच्या बापाला विश्वासात घेऊन गावात सुरू असलेल्या चर्चांची माहिती दिली होती, आपल्या मनात गोदूविषयी प्रेम असूनही केवळ गावकीपायी माती खायची वेळ येते की काय अशी भीती त्यानं बोलून दाखवली तेंव्हा सासरा गलबलून गेला, गोदूच्या काळजीने सोलून निघाला. आपल्या जावयानं लाडक्या लेकीच्या संसारात सवत आणून दुधात मिठाचा खडा पडू देण्याऐवजी आपलीच दुसरी पोरगी तिथं दिली तर पोरीचं आयुष्य कडेला लागेल, शिवाय पाटलांचा वारस आपल्याच पोरीच्या गर्भातून निपजेल असा विचार करून त्यांनी महिपतीला होकार दिला होता. रखमाला पूर्वकल्पना दिली तर गावात बभ्रा होईल आणि कुणीतरी यात मोडता घालेल या भीतीनं त्यांनी रखमाला भरल्या डोळ्यांनी महिपतीच्या हवाली केलं होतं. आधी गरिबीत होरपळणारी रखमा बहिणीच्या सुखाने नकळत तिचा दुस्वास करू लागली होती. तिचं एक मन मात्र तिला अपराधी असल्याचं सुनावत होतं. पण हाव कधीकधी विवेकास गिळून टाकते तसं रखमाचं झालं होतं. यामुळेच आता गोदूला समोर पाहताच ती थोडीशी निर्विकार वाटत होती.त्या दिवसानंतर एका महिन्यात रखमाने पाण्याचा आड जवळ केला आणि आपल्या जीवाची तगमग संपवली. पुढं जाऊन महिपती आणि गोदूबाईला  दहा वर्षात चार लेकरं झाली. त्याची पोरं मोठी झाली, त्यांना वाटलं रखमाच्या पाठीमागे आपलं भलं झालं. तिच्या जाण्याची खंत असणारा महिपती तितका खुश नव्हता पण कालांतराने त्याला रखमाचा विसर पडला. पण नियतीला तिची तळतळ स्मरणात होती, तिनं कठोर न्याय केला. वेगवेगळ्या घटनात एका आड एक अशी वेगवेगळ्या ठिकाणी गोदूची चारही अपत्यं पाण्यात बुडून मरण पावली. गावानं नवल केलं.  या धक्क्यांनी अकाली म्हातारा झालेला महिपती मुसळधार पावसाळ्यात देवाघरी गेला. त्याच्या पाठीमागं एकाकी पडलेल्या गोदूला खूप रडावं वाटतं, ती जीवाचा आटापिटा करते पण त्याच्या डोळ्यात पाण्याचा एक टिपूस सुदिक येत नाही. मधल्या काळात सातत्याने पाणी आटत गेल्याने गावाने आड बुजवला. आपल्या वाट्याला आलेलं सगळं सोनंनाणं, दागदागिने, जमीन जुमला एकेक करून रखमानं सारंकाही गावातल्या बायकांच्या हवाली केलं. नंतर गावाच्या धाकास भीक न घालता ती मनाला येईल तसं वागू लागली. तिच्या भावकीनं घराबाहेर काढल्यावर ती जालिंदर बाबरच्या घरात येऊन राहिली. अलिकडच्या काळात तिचं संतुलन अधिकच ढासळलंय. मुरूममाती धोंडे टाकून बुजवलेल्या आडाच्या ओबडधोबड पृष्ठभागावर मोकार उगवलेल्या गाजरगवताच्या बेचक्यात गोदू आजकाल बसून असते. लोक म्हणतात तिला रखमाची हाय लागली. तिच्या भिंगुळल्या डोळ्यात कधीकधी पाण्याने काठोकाठ भरलेला आड दिसला की कासावीस व्हायला होतं.- समीर गायकवाडदैनिक लोकसत्तामधील लेखाची लिंक
You must login to tell this story to your friend(s). No account yet? Join now, it's simple and of course free!
You must login to share this story to a group. No account yet? Join now, it's simple and of course free!
  • 3
  • Bury
  • Vote

You must login to vote this story. Don't have an account yet? Join now, it's simple & free!

You must login to bury this story. Don't have an account yet? Join now, it's simple & free!

लॉगिन To MarathiBlogs : मराठीब्लॉग्स

No account yet? Join us now, it's free!