गुलमोहर

By SameerBapu on from https://sameerbapu.blogspot.com

लग्नाला एक तप उलटून दोन लेकरांची आई झालेल्या कामिनीच्या सौंदर्यात तसूभर फरक पडला नव्हता, अंगावरची सगळी गोलाई जागच्या जागी होती आणि रसरसलेली काया कार्तिकातल्या गव्हाळ उन्हासारखी ओजस्वी दिसत होती. समृद्धी, श्रीमंतीत सजलेल्या कामिनीचा गतकाळ वेगळा होता. कामिनी म्हणजे आटीव दुधाची ढेप होती. ती एखाद्या गिर्रेबाज कबुतरासारखी वाटे पण वास्तव तसं नव्हतं. पाहता क्षणी नजरेत भरेल असं उफाड्याचं अंग लाभलेली कामिनीवर नजर ठरत नसायची. गावातल्या टोळभैरवाची नजर तिच्यावर असायची. ती मात्र भुईवर डोळे खिळवून खालच्या मानेनं जायची. कामिनीचा बाप साधू हा नावालाच साधू होता, वर्तन मात्र नावाच्या विपरीत होतं. गावात जी मोजकी मंडळी होती दारूच्या आहारी गेली होती त्यात साधूचा नंबर बराच वरचा होता. त्याची कमाई शून्य होती पण मुजोरी टिकोजीरावाच्या वरची होती. वरतून 'कोण भितो कर्जाला, कर गं रांडे पुरणपोळ्या' असा सगळा मामला होता. चार धटिंगण घरी आणायचे आणि त्यांना फुकटचे खाऊ पिऊ घालायचे, फालतूचा रुबाब या त्याच्या सवयी होत्या. त्याच्या रोजच्या जगण्यात कसलाच आचपेच नव्हता, दारूच्या नशेत तर्रर्र असल्यावर चिचुंद्रीच्या डोक्याला चमेलीचं तेल लावायला तयार असणाऱ्या साधूने बायकोपोरांच्या घासाची चौकशी कधी केली नव्हती. साधूला चार मुली आणि एक पोरगा होता. थोरल्या कामिनीच्या पाठीवर जुळ्या पोरी झालेल्या. नंतर दिवटा पोर जन्मला आणि वंशाला आणखी एक दिवा हवा म्हणून साधूने वाढीव कारभार करून ठेवला मात्र अखेरच्या प्रसूतीत मुलगीच झाली. शेवटची संतती मुलगीच झाल्यावर साधूने संतापाच्या भरात ओली बाळंतिण असलेल्या वत्सलेला कामाला जुंपलं. त्याच वेळी स्वतः मात्र चिलीम फुकायला निघून गेला. साधूच्या अंगी असलेल्या अवगुणांपायी गावाच्या वेशीपाशीच त्याला अनेकांनी कुटून काढला होता तरीही त्याच्या अंगाचा पीळ कधीच जळला नव्हता. तो निव्वळ ऐदी होता, कामधाम न करता भाकऱ्या तोडणे इतकेच त्याला ठाऊक होते. त्या उलट कामिनी आणि वत्सला ज्याची वर्दी येईल त्याच्या रानात रोजंदारीनं कामावर जायच्या. राब राबायच्या. त्यांच्या कष्टावरच चूल पेटायची. कामावर जाण्यासाठी कामिनी घराबाहेर पडली की गावभरच्या बुभुक्षित नजरा तिच्यावर खिळत. मायलेकींना बहुत करून नरसू साळव्यांची वर्दी यायची.नरसू साळव्याचं दहा एकराचं रान होतं. रानाच्या मधोमध आठ परस खोल असलेली जुनी दगडी ताशीव विहीर होती जिला कधी पाणी असायचं तर कधी नसायच. रानातली माती फारशी कसदार नव्हती, काहीसं मुरमाड वावर होतं. काळ्या करड्या मातीत दगडगोट्यांची चळत असायची. नांगरट करताना बैलांच्या तोंडाला फेसाची तार लागायची. दरसाली मातीत बरड यायचीच. नरसूला दोन भाऊ होते त्यांचंही स्वतःचं शेतशिवार होतं, घरदार होतं. नरसूला चार पोरींच्या पाठीवर दत्तू झालेला. त्यामुळे मुलींच्या मानाने त्याचे कोडकौतुक जास्तीच झालेलं. नरसूच्या आईनं आपल्या नातवाला राज सहाणेवर घासून बनवलेलं चाटण पाजलेलं, पौष्टिक गोडधोड खाऊ घालून तेंव्हापासूनच त्याच्या मानेवर जणू वशिंड आलेली. जसा दत्तू देखणा होता तशाच त्याच्या बहिणीही लोभसवाण्या होत्या, त्यांचं तारुण्य कुणाच्याही नजरेत भरणारं होतं त्यामुळे नरसू त्यांना घराबाहेर पडू देत नसे. शेतातली कामं वक्तशीर व्हावीत म्हणून जेंव्हा कधी गरज पडेल तेंव्हा वत्सलेच्या घरी त्यांची वर्दी पोहोच होई, वर्दी मिळताच मायलेकी कामावर येत आणि पिट्टा पडेस्तोवर अंग मोडून काम करत. कधी कधी हप्ता पंधरवडा सलग कामावर येत तेंव्हा आपलं घरचं काम समजून त्या काम करत. वत्सलेसॊबत कामिनी येणार असली की दत्तूला हुरूप येई, त्याच्या अंगावरचं मांस वाढे आणि काळजातला मोर थुईथुई नाचे ! याचं कारणही तसंच होतं.दत्तू म्हणजे गावातला मदनाचा पुतळाच होता. पिळदार अंगयष्टीचा मजबूत बांध्याचा उंचापुरा दत्तू पाहता क्षणी नजरेत भरायचा. शेतात राबून त्याचा गोरा रंग रापून गेला होता. त्याच्या धनुष्याकृती पाणीदार डोळ्यात चमक असायची. रेखीव ओठांवरची बारीक मिशांची लव त्याला शोभून दिसे. उभट चेहरा, तीक्ष्ण नाक, भव्य रुंद कपाळ, पातळ निमुळती कानशिलं, ओठांच्या खाली निमुळत्या हनुवटीवर असणारी दाढीची त्रिकोणी लव यामुळे तो एकदम कोरीव दिसायचा. हातात कुदळ घेऊन रानात दारं धरत असला की त्याच्या दुटांगी धोतराचे सोगे वर ओढलेले असत आणि केळीच्या बुंध्यागत घटमुट असलेल्या तटतटून गेलेल्या पिंडऱ्यांकडे लक्ष जाई. उघड्या अंगानं कुऱ्हाड घेऊन लाकडं फोडत असताना त्याच्या दंडातल्या बेंडकुळ्या वरखाली होत. भरदार छातीचा पिंजरा वरखाली होई. कातळासारखी असलेली पाठ फुलून येई. मोटेनं शेंदलेलं पाणी मोठाल्या घागरीत भरून दुई हातानं दोन घागरी आणताना त्याच्या मनगटावरच्या धमन्या टरारून फुगत. खळं करून झाल्यावर बारदाना झटकताना त्याच्या माथ्यावरचे केस वाऱ्यावर उडत, त्यात अडकून पडलेलं कुसं त्याला खुलून दिसे. एकामागोमाग एक पन्नास पोती उचलून त्यांची रास रचून ठेवणे किंवा बैलगाडीत चढवणं हे त्याच्यासाठी किरकोळ काम होतं. ओझ्यानं बैलगाडीचं चाक कुठं चिखलात रुतलं की दोन आऱ्यांच्या मध्ये ताटलीएव्हढा रुंद पंजा घालून तो नेटाने बैलगाडी ओढून नेई. चाक ओढताना अंगाला वंगण लागलं की त्याच्या गोऱ्या रंगावर तीट लावल्यागत भासे. दत्तू दिसायला जितका देखणा आकर्षक होता तितकाच मनाने निर्मळ होता. शेतात रमणारा आणि जीवापाड कष्ट करणारा दत्तू थोडाफार शिकला सवरला ही होता. आर्थिक तंगीपायी सालगडी ठेवणं परवडेनासं झालं तेंव्हा नरसूने दत्तूची शाळा बंद केली आणि कामाचं जू त्याच्या मानेवर ठेवलं. आठवीत असताना दत्तूची शाळा सुटली. शाळेसॊबत स्वप्नेही मागे राहिली, दिली घेतलेली फुले दप्तरात चुरगाळून गेली, लपून छपून घेतलेलं मोरपीस वहीच्या पानात दफन झालं आणि नंतर कधीतरी घराच्या सारवणात त्याच्या नकळत त्या वह्यांनाही पाय फुटले, मोरपिसाच्या फक्त आठवणी उरल्या. हे मोरपीस कामिनीने दिलेलं. स्वतःच्या अंगात दंड घातलेलं लुगडं नेसणाऱ्या वत्सलेनं जोवर जमेल तोवर कामिनीला शाळेत धाडलेलं. घरात खाणारी तोंडे वाढली तेंव्हा कामिनीची आबाळ होऊ लागली. फाटक्या गणवेशात अंग लपेनासं झालं, वह्या पुस्तके वेळेवर मिळेनाशी झाली, घरातल्या कामापायी शाळेला दांड्या पडू लागल्या. आपल्यामुळे आईला अनेक अडचणींना तोंड द्यावं लागतंय याची समज आल्यावर कामिनीनं आपण होऊनच शाळा सोडून दिली. नेमक्या त्याच वर्षी दत्तूनेही शाळेतून रजा घेतलेली. शाळेत असताना दत्तूला कामिनीचं विलक्षण आकर्षण होतं. तिच्या सौंदर्याची कुणालाही भुरळ पडली नसती तर नवल ! कामिनीलाही दत्तू आवडायचा, त्याचं राजबिंडं व्यक्तिमत्व आणि विनम्रता यांचं तिला अप्रूप वाटे. दोघेही लपून छपून भेटत, वह्या देताना त्यात खाणाखुणा करत. शाळेच्या मागच्या बाजूस असणारं गुलमोहराचं झाड त्यांच्या भेटीगाठीचं ठिकाण असे. शाळेला सुट्टी असली की दत्तूचं मन लागत नसे, मग कुठल्या तरी निमित्ताने तो साधू काशीदच्या घारापुढून चकरा मारे. कामिनी नजरेस पडली नाही की घालमेल आणखी वाढे. तिथून परत येऊन तासंतास विहिरीत पोहल्यावरच त्याच्या अंगातला वणवा शांत होई. नांगरटीस उभं राहिलं की बांधावर कामिनी उभी असल्याचा भास होई. गोफणगुंडा भिरकावताना मागून तिने हात खेचल्यासारखं वाटे. भाकरी सोडून बसला की तिने घास पुढे केल्यागत हा आ वासून बसे, मग कावून गेलेला नरसू त्याची आरती करे. मग कुठे दत्तू भानावर येई. कामिनीची अवस्थाही अशीच होती. खुरपायला बसली की हात खिळून जात आणि मनातलं पाखरू दत्तूकडं उडाण घेई. चुलीवर ठेवलेलं कोरड्यास आटून गेल्यावर घरभर ठसका पसरे मग कुठे तिचं चित्त जागेवर येई. मात्र जसजसे दिवस पुढे जात राहिले तसतसे त्यांच्यातलं अंतर वाढत राहिले, अपवाद फक्त त्या दिवसांचा असे जेंव्हा वत्सला आणि कामिनी नरसूच्या शेतात कामावर येत !कामिनी शेतात आली की जुंधळ्यातल्या मोत्यांना धुमारे फुटत, गव्हाच्या लोंब्यांना उधाण येई, दंडातून वाहणारं पाणी तिच्या पावलांना स्पर्शण्यास आतुर असे, झाडांवरची पाखरे पंख फडफडवत, गोठ्यातल्या गायी अंग थरथरवत, लाली कुत्रीची पिलं तिच्या पायात घुटमळत. सगळं चराचर आतुरलेलं असे. दत्तूचं अवघं आकाश इंद्रधनुष्यी होई. रानात काम करताना नकळत तिचा स्पर्श झाला की दत्तूच्या अंगांगात नागीण सळसळे. हा वन्ही दोन्हीकडे समान लागलेला असे. दत्तूच्या ओढीने कामिनीचे गाल आरक्त झालेले असत. दोघंही तारुण्यानं मुसमुसलेले होते, हातून काहीतरी आगळीक होण्याच्या वळणावर ते पोहोचले होते. एव्हाना त्यांच्यातल्या आगीचा धूर काही चाणाक्षांनी हेरला होता पण त्याचा काही फरक पडला नाही. दत्तूला वाटायचं की कामिनीशीच आपलं लग्न व्हावं, पण मनात भीती वाटायची. आपला बाप नरसू हा हापापलेल्या स्वभावाचा आहे तो या सोयरीकीला कधीच तयार झाला नसता हे तो जाणून होता. त्यामुळेच दत्तूचं प्रेम ओठावर कधी आलंच नाही आणि कामिनीत तर ही हिंमत असण्याचा प्रश्नच नव्हता. काही काळ असाच घुम्यागत गेला. दरम्यान सलग तीन वर्षे नरसूला पावसाचा फटका बसला, कधी अतिवृष्टी तर कधी दुष्काळ यांच्या चरकात तो पिसून निघाला. नापिकीने त्याला कर्ज झालं, कर्ज फेडण्याचा सोपा उपाय त्यानं शोधला. गडगंज श्रीमंत असणाऱ्या मेव्हण्याकडं त्यानं दत्तूसाठी मुलीचा हात मागितला !जगाच्या भाषेत रंगरूपानं डावी असलेल्या कुसुमशी दत्तूचं लग्न झालं. दत्तूनं लग्नास नकार देण्याचा प्रश्नच नव्हता. विजोड कपबशीसारखी असणारी त्यांची जोडी गावाला खुपण्याचा सवालच नव्हता. त्या काळात आपख़ुशी ऐवजी बाकीच्या गोष्टी नजरंपुढं ठेवून सोयरीकी जमवल्या जात असल्यानं नवरानवरीची मर्जी कुणाच्या खिजगणतीत नव्हती. घाण्याला जुंपलेल्या बैलागत दत्तूने संसाराला जुंपून घेतलं, मनातल्या स्वप्नांना पायदळी तुडवत शिवारात एकाच जागी फेऱ्या घालत राहिला. तिकडे साधूने कामिनीचा जणू सौदाच केला. पंचक्रोशीच्या पलीकडे जाऊन पैसेवाल्या विधुर गुणाजीबरोबर कामिनीचा बार उडवून दिला. कुठल्याच अंगानं त्यांची जोडी शोभत नव्हती. साधूच्या निर्णयाविरुद्ध जाण्याची हिंमत वत्सलेत कधीच नव्हती. कामिनीने आपल्या सगळ्या इच्छा आकांक्षांचा चुराडा केला आणि त्यावर आपल्या घराच्या सुखाचा डोलारा उभा केला. आपल्या बहिणींची लग्ने तिने थाटात केली. एकुलत्या भावास जमीनजुमला घेऊन दिला. सुट्टीला कामिनी गावात आल्याची बातमी दत्तूला उशिरा कळत असे. गावात आल्यावर कामिनीला वाटे की दत्तूच्या शेतशिवाराकडे फेरफटका मारावा, निदान चोरून तरी त्याला पाहावं पण नीतीमत्तेच्या जोखडात तिचे पाय अडत. कामिनी आल्याचं कळताच काहीतरी बहाणा बनवून दत्तू गावात जाई. पण तोवर कामिनी तिच्या सासरी परतलेली असे. दोघांची चुकामुक होई. हिरमुसलेला दत्तू कास्तकाराकडे जाण्याचं निमित्त करून शाळेमागच्या गुलमोहराकडे जाई. तिथं त्याला कामिनीच्या देहगंधाचा दरवळ जाणवे. दत्तू येऊन गेला की गुलमोहरावर लाली चढे, तो बहरून जाई. शाळेवरून रानात परतलेल्या दत्तूला त्या रात्री झोप येत नसे, कूस बदलीत तो नुसता पडून राही. त्याच्या डोळ्यातल्या पाऱ्यात चांदणं विरघळून जाई. त्याचवेळी आपल्या सासरी असणारी कामिनी तिच्या लहानग्या मुलांना आकाशातून कोसळणाऱ्या उल्का दाखवत सांगे, "तो जो कोसळणारा तारा आहे ना तो आपल्या गावाकडून आलाय, आपल्याला पाहण्याच्या छंदनादात तो पुन्हा पुन्हा मातीत मिसळत राहतो, मातीत दफन होताना आपली ख्याली खुशाली जाणून घेतो. त्या ताऱ्याचं कोसळणं आपल्याला जगण्याचं बळ देतं." इकडं दत्तूचं तापलेलं काळीज आकाशातील उल्कापातानेच थंड होऊ लागे आणि एरव्ही सुकून गेलेल्या गुलमोहराला दत्तू येऊन गेल्यानंतर नव्याने फुलांची स्वप्ने पडू लागत....- समीर गायकवाड
You must login to tell this story to your friend(s). No account yet? Join now, it's simple and of course free!
You must login to share this story to a group. No account yet? Join now, it's simple and of course free!
  • 3
  • Bury
  • Vote

You must login to vote this story. Don't have an account yet? Join now, it's simple & free!

You must login to bury this story. Don't have an account yet? Join now, it's simple & free!

लॉगिन To MarathiBlogs : मराठीब्लॉग्स

No account yet? Join us now, it's free!