अंधार ...

By SameerBapu on from https://sameerbapu.blogspot.com

वसूभाऊ सांज व्हायच्या आधीच पाय खुरडत खुरडत घरातून बाहेर पडतो. चालताना त्याच्या सगळ्या अंगाला कंप सुटतो, मान लवलवते, हातपाय थरथरतात. सातत्याने हातात धरून मुठीपाशी मुलायम झालेली लिंबाची काठी घेऊन तो नेटाने देवळाच्या दिशेने निघतो. वाटेनं कितीतरी लोक त्याला बघून न बघितल्यासारखं करून बाजूनंच निघून जातात, बायका पोरी त्याला बघून काहीतरी कुजबुजतात मग फिदीफिदी हसतात. जवळून एखादं तरणं खोंड गेलं की त्याचा वसूभाऊला कुठला न कुठला टोमणा ठरलेला असतो, "अक्काबाई दोही दोर्‍या फुगड्या घालती का न्हाई भाऊ ?"  असलं काही ऐकताच बाकीचे हसतात. टोमण्यानं खजील झालेला वसू ओलेत्या डोळ्याने पुढे जातो. रस्त्यानं जाणारी पोरंठोरं त्याची टिंगल करू लागली की वसूला दुरून पाहणारा एखादा सागवानी म्हातारा धोंडा भिरकावून पोरं पांगवतो पण वसू जवळ येताच तो देखील निघून जातो. फर्लांगभर अंतर कापायला वसूला दोनेक तास लागतात. अखेर वेशीला लागून असलेल्या मारुतीच्या देवळाच्या कट्ट्यावर तो कसाबसा पोहोचतो.वसूनाना म्हणजे वसंता रामहरी लोटके. गावात चांगली माणसं असतात, काही वाईट माणसं असतात तशी काही इरसाल ही असतात. तर एखादा नमुना या सगळ्यांचं मिश्रण असतो. वसूनाना हा असा एकमेवाद्वितीय होता. एकदम बेरकी, इब्लिस आणि फाटक्या तोंडाचा माणूस. जिथे जे बोलू नये म्हणतात तिथं तो ते हमखास बोलायचा आणि जिथं दुःख करावं तिथं दात विचकायचा. गावभराचं पाणी भरणारा दत्तू पाणक्या मरण पावला तेंव्हा वसंतानं विनोद केलेला, "दत्तू नरकात गेला तरी त्याला पाणी भरण्याची शिक्षा होईल आणि स्वर्गात गेला तर तो स्वखुशीने अप्सरांच्या दारी पाणी भरत बसेल !" त्याच्या या कुटाळकीवर कुणी हसलं नाही तर तो स्वतःच निर्लज्जासारखा दात काढत राहिलेला. एखादं म्हातारं माणूस आजारपणानं गेलं तर हा तिथं जायचा, "अण्णांची काहीच इच्छा राहिली नव्हती, सगळ्या भानगडी त्यांनी जितेपणीच पुऱ्या केल्त्या तवा आता कुणी रडू नगासा. अण्णा सुखाचं मरण मेलाय." असं म्हणून तिथंच तंबाखू मळत बसायचा. मर्तिकास येणाऱ्या माणसांची मापं काढीत राहायचा. सांत्वनासाठी कुणी बडी असामी आली की याच्या तोंडाचा पट्टा पुन्हा सुरु व्हायचा, "अण्णा तसा लई भारी होता पण काय करणार हरेक माणसात खोड असत्ये, अण्णा बी वाईच खोडील होता बरं का. त्ये म्हणत्येत ना ऐट रावणाची आन आस लेंडकाची तसं त्याचं वागणं हुतं." हातपाय दुमडून जुंधळ्याच्या वाडग्यात हात खुपसून ठेवलेलं अण्णाचं मढं जर जित्तं झालं असतं तर वसंताचा जागीच कार्यक्रम झाला असता. वसंता जितका बेरकी होता तितकाच हेकड, आडमुठा होता. श्रद्धांजली वाहताना देखील मेलेल्या माणसाची पिसं काढायची संधी तो सोडत नसे. बारा भानगडी करणारी पारुबाई मेली तेंव्हा हा वदलेला, "पारुबाई अंगची शिंदळ हुती तिला कुंटण कशाला ?" पारुबाईचा नवरा जिवंत होता की नाही याबद्दल गावात वदंता होत्या, त्यामुळे काही भोळ्याभाबड्या बायकांनी तिच्या कालेवरास कुंकू लावण्याचा प्रयत्न केला तेंव्हा हा जवळजवळ वसकलाच, "बोडकीला कुंकवाची उठाठेव कशाला ?" त्याचं हे बोलणं ऐकून त्या बायका भांबावल्या. त्याचं बोलणं असं एकदम फटकळ आणि बीभत्स असायचं त्यामुळं त्याच्या तोंडाला चाप लावण्याचं धाडस कुणीच करत नसे. त्याला आवार घालण्याचा नादात त्यानं आपलीच फजिती केली तर काय करायचं या भीतीने लोक गप्प राहत.               वसंता बेरकी होता, कुणाच्या समोर किती नि काय बोलायचं हे त्याला ठाऊक होतं. आडमाप, रासवट, रानगट माणसांच्या वाट्याला तो जायचा नाही. त्यांच्याकडं काही काम असलं आणि तो तिथं गेला की त्यांच्या कपाळाला आठ्या पडत, 'हा आणि कशाला आला' असा भाव त्यात असे. वसंता त्यांचा चेहरा नेमका वाचायचा, मग काहीही पाल्हाळ न लावता म्हणायचा, "तीन क्येसंबी न्हाईत तर पसाभर राख कशाला ?". लगोलग आपलं काम सांगायचा. नसती ब्याद नको म्हणून त्याचं काम लगेच करून दिलं जायचं. यावरही कुणी अपरिचित वा अतिथी व्यक्तीने अशा चांगल्या कपड्यातल्या माणसाला का मदत करताहात असं यजमानाला विचारलं की तिकडून उत्तर येण्याआधी वसंताचं तोंड उचकटलेलं असे, "गाढव सोनं हगू लागलं तर लोणारी भीक मागतील का, तसंच माझं हाय ओ. परिस्थिती वंगाळ असत्ये, प्रसंगी गाढवाला देव मानायला लावते." अशा रीतीने मदत करणाऱ्याचा देखील उद्धार करून त्यानं तिथून पाय काढता घेतलेला असे. रामहरी कवड्याच्या घरी बऱ्याच वर्षांनी पाळणा हलला तेंव्हा त्यांनी गावजेवण दिलेलं, वसंता ही तिथं गेलेला, हा काहीतरी बरळण्याआधी याला जेऊ घालून हाकून लावलेलं बरं म्हणून रामभाऊंनी तो येताच त्याला पंगतीला बसवलेलं. चाणाक्ष वसंताने ते लगेच ओळखलं, तो भामट्यागत आल्या आल्या पंगतीत बसला. पक्वान्नाने भरलेली पत्रावळी समोर येताच मनातलं ओकून मोकळा झाला, "आदर न करी त्याच्या हातचे भोजन कशाला ?" रामभाऊ चरकले. यानं आणखी बोलण्याआधी याला गुंतवून ठेवलेलं बरं म्हणून आवाज देण्याच्या बहाण्यानं पंगतीपासून ते लांब गेलेले, "ये कोण हाय रं तिकडं ? आपल्या वसंतरावास्नी  कांदा लिंबू आणा बिगीनं !" त्यांनी असं म्हणायचं अवकाश वसंतानं पुढचा डाव टाकलेला, "कांद्याला बिस्मिल्ला कशाला ?" यावर रामहरीची बोलती बंद झालेली. इतकी शोभा वसंताला पुरेशी नसे. पोटभर जेवून ढेकर देऊन पोटावर हात फिरवून तो अखेरचा घाव वर्मी घाले, "अळणी ओंडा तिखट मीठ लावून कांडा", जेवणाच्या वर्णनाआडून त्याने केलेला हा पाणउतारा जिव्हारी लागे.  "प्वार आपलंच हाय ना, न्हाई तर जेवून जायचं गाव आन वसंताचं व्हायचं नाव !" असा जहरी फुत्कार सॊडून तो निघून जाई. वसंताच्या तोंडून बाहेर पडणाऱ्या या फुलबाज्या जाम टोचणाऱ्या असत, भले भले देखील त्यानं घायाळ होत. पण गंमत अशी असे की वसंता ज्याचे कपडे उतरवण्याचा कार्यक्रम करी तिथंले बाकीचे लोक त्याच्या या अगोचर तोंडपाटीलकीचा मनमुराद आस्वाद घेत, त्यामुळे त्याला आणखीच चेव येई.  एकदा शंभू पाटलाच्या घरी जागरण गोंधळ होतं. तिथं न बोलवता वसंता आला. पाटलाशी छत्तीसचा आकडा असणाऱ्या जनार्दन सुर्व्यांनी वसंताला त्याच्या नकळत दारू पाजली. वसंताचं पुरतं भान सुटलं. बोलता बोलता त्याची जीभ इतकी घसरली की त्यानं थेट पाटलाचीच औकात काढली. साध्या राहणीत आयुष्य काढलेल्या पाटलांना पुरणपोळीचा त्रास व्हायचा, वाकळ अंथरून जर्मनच्या ताटात त्यांनी बाजरीची भाकर येळवणाचं कालवण घेऊन जेवायला सुरुवात केली तेंव्हा वसंता उद्गारला, "कुत्रं काशीला गेलं तरी खरकटंच खाणार !" त्याची मुक्ताफळं ऐकून शंभू पाटलांच्या तळपायाची आग मस्तकाला गेली. त्यांनी गुरासारखा फोडून काढला त्याला. आठवडाभर अंग शेकून घेतलं तेंव्हा कुठे त्याला बरं वाटलं इतका त्याला तुडवला होता. बेअब्रू होऊन देखील तो सुधरला नाही. त्याच्या तोंडाचा पट्टा कधी बंद झाला नाही. कुणाचं काही वाईट ऐकायला येतंय का यासाठी त्याचे कान सदैव टवकारलेले असत. कुणाच्या घरी काही चांगलं घडलं की त्यात काही वाईट दिसतं का याचाच शोध त्या घ्यायचा. सगळ्यांची निंदा नालस्ती करायचा, वय वकूब काहीही न पाहता टवाळकी करायचा. गावानं त्याच्या कुचाळकीचा बाऊ जास्तीच केला त्यामुळे तो शेफ़ारत गेला. मात्र त्याची चारही पोरं मोठी झाली, सुना घरी आल्या तेंव्हा त्यांनी आपल्या सासऱ्याचा कासरा नेमका आवळला. 'तीळ तांदूळ एक झाले आणि नेमके वाटाणे बाजूला पडले' अशी त्याची गत झाली. पोरांनी त्याला म्हातारपणी घराबाहेर काढलं आणि जुन्या वाड्यातल्या घरात नेऊन त्याचं 'भांबड' करून ठेवलं. तिथून त्याचे हाल सुरु झाले. मधल्या काळात त्याची बायको कावेरी हिचं निधन झालं, सुटली बिच्चारी. तिनं आयुष्यभर त्याला सोसलं. पण तिच्या पाठीमागे त्याला सोसायला आता कुणीच तयार नव्हतं. गावातली वारकरी मंडळी त्याची दया करायची, त्याला अधून मधून कपडा लत्ता द्यायची, सणावाराला चांगलं चुंगलं खाऊ घालायची. पण त्याची पोरं त्याला शाप बघत नव्हती. एरव्ही कुणी असं वागलं असतं तर गावानं त्या पोरांना चाबकानं फोडून काढलं असतं पण इथंला किस्सा  वेगळा होता.      उन्हं कलत असताना देवळाच्या कट्ट्यावर बसलेला वसंता आता कसनुसा दिसतो, त्याची पार रया गेलीय. दात पडलेत, गालफाडं आत गेलीत, डोळ्यांचा आड खोल गेलाय पण त्यात बारोमास पाणी तरळत असतं. पिवळट दाढीचं खुंट वाढलेलं, डोक्यावरचे केस पिंजारलेले, नाक वर आलेलं, अशक्त असलेली मान बगळ्यागत वर आलेली. अंगातले कपडे विटून किटून गेलेले, अंगावर मळाची पुटे चढलेली अशा अवस्थेतला वसंता भेसूर दिसतो. त्याच्या तोंडातून एकसारखी लाळ गळत असते, तो काही बोलायला गेला की त्याच्या अंगात आणखीनच कंपवात भरतो. त्याला काय म्हणायचं असतं काहीच कळत नाही. तो नुसते हातवारे करत राहतो, खाणाखुणा करत राहतो, हताश होऊन डोळ्यातली आसवं पुसत समोरच्याच्या डोळ्यात बघत आपलं म्हणणं कळलं का असं मुक्यानंच विचारत असतो. अंधार पडताच देवळात दिवा लागतो, गावातल्या घराघरात दिवे लागतात, अलगद येणाऱ्या रात्रीच्या अंधारलीलात गाव बुडून जातं. देवळाच्या  कट्ट्यावर बसलेली माणसं एकेक करून आपआपल्या घरी निघून जातात, सर्वात शेवटी वसंता जातो. पण जाताना तो एकटा नसतो त्याच्या सोबत अंधार देखील आलेला असतो. तो कधी त्याच्या मेंदूत तर कधी काळजात राहतो. - समीर गायकवाड.दैनिक लोकसत्तामधील लेखाची लिंक  
You must login to tell this story to your friend(s). No account yet? Join now, it's simple and of course free!
You must login to share this story to a group. No account yet? Join now, it's simple and of course free!
  • 3
  • Bury
  • Vote

You must login to vote this story. Don't have an account yet? Join now, it's simple & free!

You must login to bury this story. Don't have an account yet? Join now, it's simple & free!

लॉगिन To MarathiBlogs : मराठीब्लॉग्स

No account yet? Join us now, it's free!